Hamilelikte Şeker Hastalığı (Gestasyonel Diyabet)
Bundan on yıl kadar önce doktorlar şeker hastası genç kadınlara hamile kalmalarının yan etkileri olduğunu söyleyip, çocuk yapmamalarını tavsiye ediyorlardı. Tıbbın büyük bir hızla ilerlemesi şeker hastası genç kadınların sağlıklı bebekler doğurmalarını doğal hale getirdi.

Hamilelik esnasında ana karnında başta östrojen olmak üzere birçok hormon üretilir. Bu hormonlar kan şekerini yükseltir. Bu metabolizma değişikliğine pankreas fazla insülin salgılayarak müdahale eder ve kan şekerini normale indirir. Bazı kişilerin pankreası bu sağlıklı cevabı veremediği için şeker hastalığı açığa çıkar. Yükselen kan şekeri anne karnındaki bebeği olumsuz etkiler. Annede hiçbir belirti vermeyebilir ve hamilelik şekeri tahliller ile teşhis edilir. Hamilelik şekeri doğum gerçekleştikten sonra geçer.

Şeker hastasıyım ve hamile kalmak istiyorum. Ne yapmalıyım ?
Öncelikle şeker hastası kadın zahmetli geçebilecek dokuz aylık hamilelik süresine kendisini fiziksel, duygusal ve psikolojik olarak hazırlamalıdır. Aile ve eşin tam desteği bu noktada çok önemlidir. Ardından bir endokrinoloji yani hormon hastalıkları uzmanına danışılıp, daha gebe kalmadan üç ay önce kan şekerinin normale yaklaştırılması gerekir. Bu strateji doğacak bebekte sakatlık olma ihtimalini azaltır.

Hamilelikte şeker hastalığı nasıl anlaşılır ?
Hamile kadınlarda şeker hastalığı gebeliğin altıncı ayından itibaren aranır. Ailesinde şeker hastalığı olanlar, ileri yaşta gebe kalanlar ve aşırı kilolularda testler daha erken yapılmalıdır. Önce basit bir tarama testi yapılır. Gebe kadına 50 gr glukoz içirilir, bir saat sonra kan glukoz düzeyi 140 mg/dl altında ise şeker hastalığı yoktur. 140 mg/dl üzerinde ise test pozitiftir ve 3 saatlik 100 gr glukoz ile yükleme yapılması gerekir. 3 saatlik yükleme neticesinde hamilelik şekerinin var olup olmadığı kesin olarak anlaşılır.

Şekerim ilk defa hamileyken yükseldi. Ne yapmalıyım ?
Bu durumda bir endokrinoloji uzmanı ve diyetisyenin uygulayacağı özel bir diyet, kan şekeri takibi ve eğer gerekir ise insülin tedavisine ihtiyacınız var. Hamilelikte annenin kalori gereksinimi artmıştır ve diyetin özelliği, annenin kan şekerini normale düşürecek fakat bebeğe tüm besin öğelerini, mineralleri ve vitaminleri eksiksiz sağlayıp, gelişimini engellemeyecek şekilde olmasıdır. Diyet tedavisi yetersiz kalırsa glukometre adını verdiğimiz şeker ölçme cihazı alıp, kan şekerini açlık ve toklukta ölçerek, insülin tedavisine başlamak gerekir. İnsülin tedavisinde çok dikkatli olunmalı, doz fazla kaçarsa kan şekeri düşebilir. Düşük şeker, bebek için yüksek şekerden daha sakıncalıdır.

Gebelik diyabeti için risk faktörleri nelerdir ?
İlerlemiş yaş, aşırı kilo, ailede diyabet hikayesi olması veya daha önceki gebelikte şeker hastalığı risk faktörleridir. Buna karşın hiç bir risk faktörü olmayanlarda da gebelik diyabeti görülebilir.

Şeker hastalığının tedavisi ihmal edilirse ne olur?
Annede aşırı kilo artışı dışında hiçbir kötü sonuç olmasa bile bebekte birçok problemler açığa çıkabilir. Örneğin bebeğin irileşmesi, doğum sonrasında bebeğin kan şekerinin düşmesi, bebek kanında kalsiyum düzeyinin düşmesi, akciğerlerin tam gelişememesine bağlı solunum güçlüğü ve sarılık bebekte açığa çıkabilecek ciddi problemlerdir. Ayrıca iri bir bebeğin doğumu zor oluduğu için sezeryan gerekebilir. Bebek doğunca hamileliğin getirdiği hormon salgıları otomatikman durur ve kan şekerini arttırıcı etkiler ortadan kalkar. Hamilelik şekerinde doğum sonrasında annede şeker yüksekliği düzelir. Bu aşamadan sonra doğum öncesi kiloya sağlıklı beslenerek inmek gerekir. Uzun vadede iki problem açığa çıkabilir: 1) Tekrar hamile kalınırsa şeker hastalığı geri gelir. 2) Hamilelikte geçici şeker hastalığı gelişen kadınların yarıya kadarında 5 yıl içinde kalıcı diyabet gelişir.

İnsülin iğnesine ihtiyacım var mı ?
Gebelik diyabeti olan kadınların % 10 ila %25’inde, kan glukoz düzeyini düşürmek için insulin enjeksiyonu gerekir. Annelerin insüline gereksinim duyup duymadıkları teşhis esnasında belirlenememektedir. İnsülin tedavisinin bebeğe zararı yoktur.

“Özetle hamilelikte şeker hastalığı oldukça önemlidir ve bebekte birçok olumsuzluklara yol açabilir. Annede fazla kilolar dışında hiçbir belirtiye yol açmayacağı için kolay anlaşılamaz, ancak basit bir şeker yükleme testi bu sıkça görülen metabolizma bozukluğunu aydınlatır. Bilinçli bir diyet kan şekerini normalleştirir, annenin aşırı kilo almasını önler ve bebeğin sağlıklı olmasını sağlar. Doç. Dr. Selçuk Can hamilelikte şeker hastalığı gelişenlere enerji ihtiyacını hesaplayarak belli kalori ve karbonhidrat limitleri olan diyeti uygulamasını ve oturarak kolları çalıştıran eksersiz veya yürüyüşleri tavsiye etiğini belirtti ve ekledi : ". Bu uygulamalara rağmen kan şekeriniz yüksek düzeylerde kalırsa o zaman insülin tedavisi uygulamak gerekir. Göstereceğiniz gayretler sağlıklı bir anne ve sağlıklı bir bebek için şarttır. "
ÖNEMLİ NOTLAR:

1. KABIZLIK: Kabızlık gebelik süresince bir problem oluşturabilir. Diyet uzmanınız size lifli yiyecekleri içeren karbonhidratları önerecektir. Laksatif kullanmaktan kaçınılmalıdır. Çünkü bunlar çok miktarda glukoz içerebilirler.
2. ÖĞÜNLER: Gebeliğin sonuna doğru, erken yatmak ve geç kalkmak gibi bir eğilim gelişebilir. Bu öğünlerinizin kısa bir süreye sıkıştığı anlamına gelir. Diyabet açısından öğünlerinizin mümkün olduğunca gün içine yayılmasının büyük önemi vardır. Böylece vücudumuz 8 saat içerisinde aşırı miktarda yiyeceğe maruz kalıp, gece boyunca 16 saat aç kalmak zorunda olmayacaktır. Gebelik diyabeti olanlar üç ana üç ara öğün tüketerek beslenmelidirler.
3. TATLANDIRICILAR: Üzerinde "Diyabetikler " için uygundur, "ilave şeker yoktur "yada "doğal" ibareleri olan ürünlere dikkat etmelisiniz. Gebelikte tatlandırıcı kullanılmaz.