Hamilelikte hipotiroidi bebekte IQ azalmasına neden olabilir

Bu yazının ANAFİKRİ şudur:  Hamilelikte eğer tiroid bezi yavaş çalışırsa ve bu teşhis edilip, tanınamaz ve tedavi edilmez ise bebeklerde zekâ geriliği gelişebilir.  Bu yüzden özellikle bir guatr ülkesi olan Türkiye’de hamilelik öncesi veya hamilelikte bir defa kanda TSH ölçülerek tiroid testi yapılmalı, teşhis konulan kişiler mutlaka tedavi edilmelidir.

Yazan:

Doçent Dr. Ahmet Selçuk CAN

Endokrinoloji ve Metabolizma Uzmanı 

Hamilelikte tiroid tembelliği bebeklerde zekâ geriliğine yol açıyor: 

Hipotiroidi yani tiroid bezinin yavaş çalışması doğurganlık çağındaki her 100 kadından birini etkiliyor.  Tiroid bezinin tembelliği metabolizmayı yavaşlatıyor, kilo artışı, ödem, saç dökülmesi, cilt kuruluğu, kabızlık ve cinsel isteksizliğe sebep oluyor.  Özel Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesi Endokrinoloji Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Selçuk CAN hamilelikte tiroid tembelliğinin teşhis ve tedavi edilmemesinin doğacak bebeklerde IQ düzeyinde potansiyel seviyeye ulaşamama sorununa yol açabileceğini söyledi.  Yıllar önce New England Journal of Medicine adlı tıp dergisinde yayınlanan ve ABD’de yürütülen bir çalışmada 25216 hamile kadına 1987-1990 yılları arasında tiroid testi yapıldı.  Alınan kan örnekleri dondurulup, 9 yıl saklandı.  1997 yılında yapılan analizler sonucunda hipotiroidi yani tiroid tembelliği olan 62 kadın saptandı.  Bu kadınların 7-9 yaş arasındaki çocukları zekâ, dikkat, dil kullanma, okuma yeteneği, okul performansı ve görsel-motor performansı içeren 15 ayrı testten geçirildi.  Elde edilen sonuçlarda hamilelik esnasında hipotiroidi teşhisi konulmayan ve tedavi edilemeyen 48 kadının çocuklarının IQ değerinin tiroid hastalığı olmayanların çocuklarına kıyasla 7 puan daha düşük olduğu saptandı.  IQ skorunun normalde 100 üzerinde olması gerekir, ama hiptiroidili annelerin çocuklarının %20 sinde IQ değeri 85 in altında idi.  Bu değer ise çocuklarda öğrenme güçlüklerine ve okulda başarısızlıklara sebep olacak düzeydedir.  Elde edilen verilerin ışığında araştırmanın sorumlusu Dr. James Haddow tüm hamile kadınların basit bir kan testi olan tiroid testinden geçirilmesini tavsiye etti.  

Tiroid tembelliğinin tedavisi doktor reçetesi ile satılan L-thyroxine maddesi ile yapılıyor.  Bu madde hasta olan tiroid bezinin üretemediği, ancak sentetik olarak laboratuarda geliştirilen bir ilaçtır.  Hamilelere L-thyroxine maddesinin uygulanması hem anne karnındaki bebeğin normal beyin gelişimini sağlar; hem de annenin metabolizmasını düzenler. L-thyroxine ilacının yan etkisi yoktur.  Hamileliğin ilk üç ayı bebeğin beyninin ve iç organlarının gelişimi için çok önemlidir.  Bu dönemde bebeğin sağlığı anneden geçen tiroid hormonlarına bağlıdır.  Eğer annenin tiroid bezi yavaş çalışıyorsa o zaman bebeğin beyin gelişimi tam olmaz ve zekâ geriliği gelişir.  Bu yüzden annedeki guatrın tespiti için daha gebelik olmadan test yapmak gerekir.  Ailesinde guatr olanlar özellikle bu konuda hassas davranıp mutlaka TSH testi yaptırmalıdır. Endokrinoloji Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Selçuk Can Türkiye’de guatrın çok sık görüldüğünü ve özellikle hamilelik planlayanların gebe kalmadan önce gerekli testleri yaptırtmaları gerektiğini söyledi. 

Bu konu ile ilgili moral bozan yeni bir yayın yapıldı. 9 Şubat 2012 tarihinde New England Journal of Medicine adlı tıp dergisinde yayınlanan bilimsel makalede konu tekrar irdelendi. İngiltere ve İtalya’da yürütülen bu çalışmada hamilelikte 12 haftada yani üçüncü ayda TSH düzeyi yüksek olan yani hipotiroidi şüphesi olan kadınların yarısına 150 mikrogram L-thyroxine verildi, diğer yarısına ilaç verilmedi. Doğumdan üç yıl sonra yapılan değerlendirmede tedavi alan ve almayan kadınların çocuklarında IQ açısından fark bulunmadığı tespit edildi.  Düşük IQ düzeyi olan, yani IQ değeri 85 altında olan çocukların sayısı da benzerdi. Doç. Dr. Ahmet Selçuk Can konu ile ilgili yaptığı açıklamada bu çalışmada görülen olumsuz sonuç ile bir karara varılamayacağını, çünkü TSH kan testinin hamileliğin üçüncü ayında yapıldığını dolayısı ile teşhiste geç kalındığını söyledi.  Çünkü bebeğin beyin gelişimi hamileliğin üçüncü ayında tamamlanmaktadır ve tiroid testi bu süreden önce hamilelik teşhis edilir edilmez yapılmalıdır.  Doç. Dr. Ahmet Selçuk Can zekâ testinin üç yaşındaki çocuklara yapılmasının erken olduğunu, daha uzun süre beklemenin ve daha ileri yaşlarda zekâ testinin tekrarlanmasının daha doğru olacağını söyledi. Bu yüzden biz hamilelikte hipotiroidi teşhis edilenleri veya hamilelik esnasında TSH düzeyi yükselen gebeleri tedavi ediyoruz. İdeal olanı tiroid testini gebelikten önce istemek ve tedaviye hamilelikten önce başlamaktır. Bu açıdan daha hamileliğin planlama aşamasında bir endokrinoloji ve metabolizma uzmanına muayene olmakta fayda olabilir. 

Sık sorulan sorular: 

1) Hipotiroidi nedir?  

Boynun ön tarafında bulunan tiroid bezinin yeterli hormon üretememesine hipotiroidi denilir.  Hipotiroidinin halk arasındaki adı tiroid bezi tembelliğidir.  Hipotiroidizme bağışıklık sisteminin bozulup, tiroid bezini tahrip etmesi sebep olur.  Bu tecridi olarak gelişen bir rahatsızlıktır.  Ağrı, acı, şişlik, kızarıklık gibi belirtilere sebep olmaz.  Hipotiroidinin diğer bir sebebi ise guatr ameliyatı veya tiroid bezine atom tedavisi uygulanmasıdır. 

 
2) Hipotiroidinin belirtileri nelerdir?

Hipotiroidide metabolizma yavaşladığından tüm vücut sistemleri etkilenir.  Genel yorgunluk hali, şişmanlama, ödem, saç incelmesi, cilt kuruluğu, tırnaklarda kırılma ve kabızlık görülür.  Konsantrasyon azalması, unutkanlık, cinsel isteksizlik ve depresyon gelişir. 

3) Hipotiroidi teşhisi nasıl konulur?

Teşhis hormon testleriyle konulur.  Kanda T4, T3 seviyeleri düşer, TSH seviyesi yükselir.

4) Hipotiroidinin tedavisi nasıl olur?  Yan etkileri varımıdır?

L-thyroxine adındaki bir ilaç hormon dengesizliğini düzeltmek için kullanılır.  Bu tedavi bir endokrinoloji uzmanı tarafından yapılmalıdır.  O zaman herhangi bir yan etkisi gelişmez. L-thyroxine sabah aç karnına boş mideye günde bir tablet olarak alınır.  Tedavi ömür boyu sürer.  Her sene bir defa hormon testiyle kontrol yapmak gerekir.  Eğer tedavi ehil olmayan ellerde yapılırsa fazla alınan ilaç çarpıntı, el titremesi, aşırı terleme belirtilerine sebep olur.

5)  Hipotiroidi hastasıyım ve hamile kaldım.  Tedavim değişecek mi?

Hamilelik sırasında tiroid hormonuna ihtiyaç artar, bu yüzden aldığınız ilacın dozu % 25 arttırılmalıdır.  Tedavinin doğru yapılması bebeğinizin zekâ gelişimini etkileyeceğinden bu dönemde mutlaka bir endokrinoloji uzmanına gözükmeniz gerekmektedir.

6) Şu an hamileyim.  Kadın doğum uzmanımdan beni guatr için test etmesini istemeli miyim?

Hamile olduğunuzu öğrendiğinizde tiroid testi yaptırmayı düşünmelisiniz.  Öncelikle sizde olan boyunda şişlik, iç sıkıntısı, çarpıntı gibi belirtileri doktorunuza söylemelisiniz.  Herhangi bir guatr belirtisi varsa test yapılmalıdır.  Ailenizde guatrı olan varsa mutlaka test yaptırmanız gereklidir.

7) Guatr tedavisi görüyorum. Aldığım başka ilaçlar bu tedaviyi kötü etkiler mi?

Evet.  Demir tedavisi ve antiasit denilen asit salgısını azaltan mide ilaçları tiroid haplarının barsaktan emilmesini azaltıp, onları etkisiz hale getirirler.  Bu yüzden bu ilaçlarla tiroid hapları aynı anda alınmamalıdır.